تجدید «اصول فقه» از دیدگاه موافقان و مخالفان

دکتر یوسف قرضاوی
ترجمه‌: احمد نعمتی

سؤال: در میان بعضی از پژوهشگران اسلامی درباره‌ی مسأله‌ای که برخی از دعوتگران و روشنفکران اسلامی در عصر بدان دامن زده‌اند، اختلاف شدیدی وجود دارد و آن موضوع تجدید «اصول فقه» است. بعضی از دوستان چنین مقوله‌ای را به کلی رد می‌نمایند و به دلیل اینکه مرجع داوری در اختلاف، اصول فقه است، پس چگونه خود آن، مورد اختلاف قرار می‌گیرد و هر کس با نگرش خاص خود به تجدید اصول آن بپردازد؟
دسته‌ای دیگر در امر تجدید اصول فقه اشکالی نمی‌بینند و می‌گویند: فقط متحجران و سطحی‌نگران در تجدید اصول فقه سخت‌گیری می‌کنند به دلیل این‌که می‌خواهند هر چیزی به حال قدمت و گذشته خود باقی بماند.

پایه‌های پلورالیسم (آزادی و کثرت‌‌‌‌گرایی) در متون دینی

خطبه‌ی جمعه‌ی دکتر یوسف قرضاوی
مترجم: عبدالعزیز سلیمی

نگاه اسلام به هستی و زندگی بر پایه دو حقیقت بنیادین زیر قرار گرفته است:
حقیقت اول: توحید آفریدگار.
حقیقت دوم: تعدد آفریده‌ها.

اسلام نگاه، باور و اندیشه اش را در ارتباط با هستی و زندگی بر پایه آن دو قاعده قرار داده است، خداوند واحد و یکتا و غیر او متعدد و متکثرند. تنها اوست که در ذات، صفات و افعالش یگانه است. آفریدگارتمامی آفریده‌ها و پدیدها، دهنده و گیرنده زندگانی و معبود بی همتا تنها اوست و هیچکس بجز او شأن و شایستگی عبادت و استعانت را ندارد.

پلورالیسم سیاسی در اندیشه اسلامی معاصر عرب

مولف: دکترعزام تمیمی
مترجم: مهدی حجت

واژه پلورالیسم مانند دموکراسی، جامعه مدنی و سکولاریسم در فرهنگ اسلامی واژه‌ای نورسیده است. رد پای آن احتمالاً به آثار اصلاح‌طلبان قرن نوزدهم باز می‌گردد، اما اشاره به آن در آثار پیشین به ندرت یافت می‌شود. هدف این پژوهش تشریح مختصر برخی نمونه‌های رفتاری است که در آنان اندیشه اسلامی معاصر به مسئله پلورالیسم پرداخته است. در آغاز بحث مایلم بر این نکته تاکید ورزم که نگارنده هیچ دلیلی در تایید این عقیده نمی‌یابم که آن دسته از متفکران اسلامی که از دموکراسی و پلورالیسم دفاع می‌کنند و در پی اثبات سازگاری آنان با اسلام هستند، مدافع و یا کاملاً دلباخته غرب هستند. در حالی که عنصر شیفتگی و تحسین غرب را مسلماً نباید از نظر دور داشت اما انگیزه اصلی این متفکران ارائه پاسخ به چالش‌های نوخاسته تمدنی و در اختیار گذاشتن ـ منبعث از زمینه‌های اسلامی ـ آنچه که ایده‌های روشن و سودمند تشخیص می‌دهند بوده است. متفکران اسلامی معاصر تحت تاثیر انگیزه دیگری نیز بوده‌اند و آن عبارت است از جستجوی جدی در جهت ارائه راه‌حل‌هایی برای مسائل و مشکلات معاصر، مشکلاتی که در اندیشه کلاسیک به اندازه کافی مورد توجه یا پردازش قرار نگرفته‌اند.

نقش اجتهاد جمعی در جهان معاصر

منبع: کتاب مبانی وحدت فکری و فرهنگی بین مسلمانان(شرح اصول عشرین امام شهید حسن البنا- رح-)
تألیف: شیخ محمّد غزالی(رح)
ترجمه: عبدالعزیز سلیمی

مقوله «اجتهاد در دین» ذهن بسیاری از مردم بویژه علما و روشنفکران قرن بیستم را به خود مشغول کرده و هریک از آنان از دیدگاه خاص خویش راجع به آن اظهار نموده اند.
و به همان اندازه که در آن اندیشه شده، بر پیچیدگی و ابهام آن هم افزوده گشته است. برخی از آنان با سخنها و اظهار نظرهای نادرست و به دلیل عدم برخورداری از دانش لازم زمینه‌ی گمراهی بسیاری را فراهم نموده و «اجتهاد» را عرصه‌ی تاخت و تاز خویش به حساب آورده اند؛ تا اموری را که هیچ ارتباطی با دین خداوند ندارد به آن نسبت دهند و آراء و نظرات برگرفته از هوی و هوس خویش را به شریعت اسلام ارتباط دهند و مسایلی را که جزو مسلمات دین و مورد قبول عامه‌ی مردم است از شمول آن خارج گردانند. همه‌ی این کارها را به اسم «اجتهاد» و تجددگرایی و هماهنگی با تحولات زمان و زندگی در قرن بیستم انجام می‌دهند و بر این گمان‌اند که انسان قرن بیستم دیگر آن انسان قرنهای پیش نیست و موجود دیگری شده است و به همین خاطر پس از تحولات علوم تجربی و اختراع بمبهای ویرانگر و موشکهای نابود کننده و وسایل حمل و نقل سریع و انقلاب الکترونیک و... نیازی به هدایت آسمانی ندارد!

بهترین راههای جذب جوانان به سوی دین

مسلم خدری*_ هرمزگان

عنوان مطرح شده متضمّن سه نکته‌ی مهم و حساس است:
1. بهترین راه جذب
2. جوانان
3. دین
قبل از ورود به مقوله‌ی «بهترین راه جذب» و «دین» لازم و ضروری است قدری درباره‌ی جوان و نیاز‌‌‌های او بیندیشم که شاید اندیشیدن در این راستا بستری مناسب برای ورود به اصل موضوع باشد.
جوانی نیرویی است که در بین دو دوران از زندگی قرار دارد دوران ضعف که دوران کودکی است و دیگری دوران سستی که دوران پیری است پس جوان نه ضعف را بر می‌تابد و نه سستی. جوان مظهر قدرت،‍‍ عظمت، اقتدار، عزّت، مقاومت، گذشت، ایثار، غیرت، حماسه، شجاعت، صبر و بردباری، سرور و شادابی، زینت و امیدواری هر ملتی است. پیشرفت و پسرفت هر جامعه‌ای در گرو نسل جوان است. به همین خاطر است که دوستان و دشمنان هر جامعه‌ای برای پیشرفت و پیشبرد اهداف خود سعی می‌کنند جوانان را به هر گونه‌ای که شده به طرف خود جذب کنند و در این راه خواسته و نخواسته هزینه‌‌‌های متنّوع هنگفتی تحمّل و تقبّل می‌کنند پس غفلت از جوان یعنی غفلت از تمام جامعه واهداف آن و بها دادن به جوان یعنی بها دادن به کلّ جامعه.

دموکراسی ارزشی جهان‌شمول

نویسنده: آمارتیا سن*
مترجم: مهدی حجت

در تابستان سال 1997 یکی از مهمترین روزنامه‌های ژاپنی سؤالی از من پرسید مبنی بر اینکه از نظر شما مهمترین اتفاقی که در قرن بیستم رخ داده چیست. این پرسش به طور غیر معمول در من ایجاد انگیزه کرد تا به این مسأله فکر کنم، چه اینکه اتفاقات مهم بسیار زیادی در طی صد سال اخیر رخ داده است. امپراتوریهای اروپا به خصوص امپراتوری بریتانیا و فرانسه که در سراسر قرن نوزدهم سلطه بلامنازع داشتند، پایان یافتند. ما شاهد دو جنگ جهانی بودیم. همچنین شاهد ظهور و سقوط فاشیسم و نازیسم بودیم. این قرن شاهد ظهور کمونیسم و سقوط (در بلوک شوروی سابق) یا دگرگونی رادیکال آن (در چین) بود. همچنین شاهد تغییری در تفوق و برتری اقتصادی غرب به سوی موازنه اقتصادی جدیدی که ژاپن و جنوب شرقی آسیا در آن سلطه و تفوق بیشتری دارند، هستیم. هرچند این منطقه اکنون با برخی مشکلات مالی و اقتصادی روبرو شده است.

اروپایی کردن اسلام یا اسلا‌می‌کردن اروپا؟

نویسنده: پروفسور طارق رمضان
مترجم: یاسین عبدی

اشاره‌: پروفسور طارق رمضان دانشمند مسلمان مصری‌الاصل متولد سویس هم به‌عنوان یک جوان مسلمان اروپایی و هم به عنوان کسی که عقاید و نظریاتش در مطبوعات و رسانه‌های بین‌المللی به بحث گذاشته ‌می‌شود مطرح است.‌ طارق رمضان از معدود کسانی از تبار نظریه‌پردازان اسلا‌می ‌است که در اروپا شناخته و برگزید شده‌اند.‌ او نوه‌ی امام حسن البنا (ره) بنیانگذار نهضت اخوان المسلمین است.‌ پدر طارق – سعید رمضان – بعد از انحلال جماعت اخوان به سویس مهاجرت کرد و طارق در ژنو متولد شد و در رشته‌های فلسفه و علوم اسلا‌می‌ به تحصیل پرداخت و به‌عنوان یک نویسنده مشهور و در عین حال بد نام شد. در اکتبر 2003میلادی در مقاله‌ای به قلم دو تن از فیلسوفان یهودی‌تبار طرفدار اسراییل – برنارد هنری لوی و آندر گلوکزمان - مورد نکوهش و ناسزا قرار گرفت و متهم به یهودی‌ستیزی شد.‌

فرهنگ اختلاف و گفت‌ وگو

نویسنده: یوسف جمالی(استاد دانشگاه پیام نور و دانشکده دعوت واصول دین بندرعباس)

جهان اسلام با تمام نیازها و ضرورت‌هایی که دارد دچار کشمکش‌ها و درگیری‌هایی کودکانه است که اگر صاحبان اختلاف با بصیرت به عواقب و علل کار خود نگاه کنند نمی‌دانند به حال خود گریه کنند یا خنده، تأسف‌بار است با وجود فرهنگی غنی و بالنده که روح اختلاف و تحمل آراء را تا بی‌نهایت در ما زنده نگه می‌دارد چگونه است که می‌بینیم عده‌ای از ما به راحتی دچار اختلاف می‌شویم و با این حال حاضر نیستیم هرگز از موضع خود ذره‌ای عقب‌نشینی کنیم و تنها با از میدان به‌در کردن رقیب دل‌های ما خنک می‌شود و این موضوع چنان روح و جان اسلام را آزار می‌دهد که با وجود مشکلات بیرونی جهان اسلام، خود باعث بسیاری از عقب‌ماندگی‌های ما شده است.

ملاحظاتی در باب اخلاق و ادب روشنفکری

دکتر ابوالقاسم فنایی

ترجیح می‌دهم به جای گفتگو در باب مفهوم انتزاعی، مبهم و ابهام‌آفرین "روشنفکری دینی"، در باب پاره‌ای از دیدگاههای "روشنفکران دیندار" سخن بگویم. به گمان من با اندکی تسامح در تعبیر، می‌توان روشنفکران را به دو گروه «دیندار» و «غیر دیندار» تقسیم کرد، اما روشنفکری را نمی‌توان به دو نوع «دینی» و «سکولار» تقسیم کرد. روشنفکری (1) مقوله‌ای است فرادینی، همچون اخلاق، حقوق بشر، عقلانیت و دمکراسی، و نسبت به دینداری و بی‌دینی لااقتضا و لابشرط است و (2) پیوندی ناگسستنی با نوع خاصی از سکولاریزم دارد، که آن نیز نسبت به دین و بی‌دینی بی‌طرف است، یعنی هویتی فرادینی دارد.

ایمان و اصلاح‌گری، دوروی یک سکه

نویسنده: اسماء سلام (دعوتگر مصری)
ترجمه: پایگاه اطلاع‌رسانی اصلاح
منبع: اسلام آنلاین

در روزهای اخیر، اصطلاح "توسعه از طریق ایمان" را بسیار شنیده ایم. این اصطلاح در برنامه‌ی شبکه‌های ماهواره‌ای با عنوان " حج کنش‌گرا " ساخته‌ی گروه " زندگی‌سازان" متداول است.
شهروندان علاقمند به تغییرات، هنگام سخن گفتن از "اصلاحات" تمام مسائل کشورهای عربی و اسلامی را بررسی کردند؛ اما در این میان انسان مؤمن در فرایند اصلاحات چه نقشی دارد؟
با آنکه در بسیاری موارد از قرآن، ایمان در کنار اصلاح آمده است، بسیاری این دو را از هم تفکیک می‌کنند و ایمان را در آیین‌ها و عبادات خلاصه می‌کنند. گویی آنان ایمان را از آن روحش که خداوند برای زیست آدمیان و آبادانی زمین می‌خواهد، تهی می‌کنند.

اخوان المسلمین و سیاسی کردن دین

نویسنده‌: دکتر یوسف قرضاوی
ترجمه‌: عبدالعزیز سلیمی

یکی از اتهامات قدیمی که در شرایط کنونی هم وارد می‌شود این است که اخوان دین اسلام را سیاسی نموده و سیاست را با دین و دین را با سیاست آمیخته اند. روزی یکی از حکام گفته بود : «سیاست دین ندارد و در دین هم سیاست وجود ندارد»!! در سالهای اخیر عبارت «اسلام سیاسی» بر سر زبانها افتاده و برخی از نویسندگان آن را به کار می‌برند. منظورشان از آن اسلامی است که خواهان حاکمیت تعالیم و احکام شریعت الهی است که به آن ایمان آورده و اسلامی که مسلمانان را به تلاش برای آزادسازی سرزمین‌های اشغالی توسط استعمار و رویارویی با همه‌ی متجاوزین و فعالیت برای احیای وحدت میان امت عربی و اسلامی ـ یا حداقل نزدیک‌تر نمودن آن‌ها به یکدیگر ـ به جای پشت کردن و احیانا رویارویی با یکدیگر دعوت می‌نماید.

نگاه به اخوت وبرادري از ديدگاه اسلام

{إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصلِحُوا بَينَ أَخَوَيْكم وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكمْ تُرْحَمُونَ } (حجرات آیه 10)

مومنان با هم برادرند. میان برادرانتان مصالحه کنید. و از خداوند هراس داشته باشید، به این امید که مورد رحمت قرار گیرید.

بنا هر کسیکه داد از اسلام و مسلمانیت میزند اما مملو از عقده و کینه میباشد در مقابل مسلمان دیگر، آن فرد خود را در ایمان آوردن به خداوند گول زده است.

{واذْكُرُوا نِعْمَت اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّف بَينَ قُلُوبِكُمْ فَأَصبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ } ( آل عمران آیه 103)

این اصلاح است که‌ هر هفته‌ تازه‌ می شود

دومین نشست مجمع عمومی « اتحادیه سازمانهای غیر دولتی دنیای اسلام» در استانبول برگزار شد

قواعد ده‌گانه در پرتو آیات 36-30 سوره فصلت

دین فربه‌تر از ایدئولوژی( بخش پایانی)

نامه‌ای از شیطان

به سوی نور؛داستان اسلام آوردن یک زن آمریکایی از زبان خودش

داستان مجادله

آرمان پویندگی

موسیقی کردی بازتاب غنای معنوی و روحی مردم است

معنی شفاعت و چند نکته(1)

صبح نفس کشید

کیلدهای پیروزی

دوازده نکته در ارتباط موفق در محیط کار

کنفرانس "اسلام‌هراسی" در استانبول آغاز به کار کرد

قرائت نبوی از جهان

نویسنده : محمد مجتهد شبستری
(توضیحی بر یک گفت‌وگو)
کلام نبوی
از بررسی متن قرآن به مثابه شواهد تاریخی به دست می‌آید که مدعای آن انسان، که در این متن از نبوت او سخن می‌رود، این بوده که سخنی که وی به صورت آیات برای مردم می‌خواند و آنان را به قبول آن دعوت می‌کند؛ گرچه کلام خود وی است ولی یک منشأ الهی دارد. آن نبی نمی‌گفته که این متن کلام من نیست. باید به این نکته توجه کرد که «کلام انسان» تنها با «معانی» کلام نمی‌شود همانطور که تنها با «الفاظ» کلام به وجود نمی‌آید. کلام انسان عبارت است از «مجموعه معانی و الفاظ» که در داخل یک «سیستم اظهارات» که زبان نامیده می‌شود به وجود می‌آید (چنانکه بعداً‌ توضیح خواهم داد). اگر تنها معانی یا تنها الفاظ به یک انسان نسبت داده شود کلام به او نسبت داده نشده است...