پلورالیسم سیاسی در اندیشه اسلامی معاصر عرب

مولف: دکترعزام تمیمی
مترجم: مهدی حجت

واژه پلورالیسم مانند دموکراسی، جامعه مدنی و سکولاریسم در فرهنگ اسلامی واژه‌ای نورسیده است. رد پای آن احتمالاً به آثار اصلاح‌طلبان قرن نوزدهم باز می‌گردد، اما اشاره به آن در آثار پیشین به ندرت یافت می‌شود. هدف این پژوهش تشریح مختصر برخی نمونه‌های رفتاری است که در آنان اندیشه اسلامی معاصر به مسئله پلورالیسم پرداخته است. در آغاز بحث مایلم بر این نکته تاکید ورزم که نگارنده هیچ دلیلی در تایید این عقیده نمی‌یابم که آن دسته از متفکران اسلامی که از دموکراسی و پلورالیسم دفاع می‌کنند و در پی اثبات سازگاری آنان با اسلام هستند، مدافع و یا کاملاً دلباخته غرب هستند. در حالی که عنصر شیفتگی و تحسین غرب را مسلماً نباید از نظر دور داشت اما انگیزه اصلی این متفکران ارائه پاسخ به چالش‌های نوخاسته تمدنی و در اختیار گذاشتن ـ منبعث از زمینه‌های اسلامی ـ آنچه که ایده‌های روشن و سودمند تشخیص می‌دهند بوده است. متفکران اسلامی معاصر تحت تاثیر انگیزه دیگری نیز بوده‌اند و آن عبارت است از جستجوی جدی در جهت ارائه راه‌حل‌هایی برای مسائل و مشکلات معاصر، مشکلاتی که در اندیشه کلاسیک به اندازه کافی مورد توجه یا پردازش قرار نگرفته‌اند.